top of page

Klasztor Mor Gabriel: żywe serce Tur Abdin w tureckiej Mezopotamii

6 lis
3 minut(y) czytania

Na wapiennym płaskowyżu w południowo-wschodniej Turcji, wśród gajów oliwnych i winnic, stoi jeden z najstarszych działających klasztorów chrześcijańskich na świecie. Mor Gabriel, po syryjsku Dayro d-Mor Gabriel, został założony w 397 roku i od ponad 1600 lat niemal nieprzerwanie mieszkają w nim mnisi. Dziś jest duchowym sercem Tur Abdin, „Góry Sług Bożych”, historycznej ojczyzny chrześcijan syryjskich w Górnej Mezopotamii.


Dla podróżnych zwiedzających Mardin i Midyat wizyta w Mor Gabriel to jedno z najbardziej poruszających przeżyć w całym regionie: żywy klasztor, w którym modlitwy wciąż odmawia się w dialekcie języka aramejskiego, którym posługiwał się Jezus.


Klasztor Mor Gabriel w Tur Abdin, turecka Mezopotamia

Klasztor założony w 397 roku


Według tradycji klasztor założyło dwóch ascetów: Mor Szmuel (Samuel) i jego uczeń Mor Szemun (Szymon). Zaczynał jako niewielki dom modlitwy, a z czasem stał się jednym z wielkich ośrodków monastycyzmu syryjskiego, w którym mnisi studiowali, przepisywali rękopisy i kształcili duchownych dla całego regionu.


Jego nazwa pochodzi od Gabriela z Bet Kustan, VII-wiecznego biskupa i opata klasztoru. Po zarazie w 774 roku, która według miejscowej tradycji ustała dzięki jego relikwiom, wspólnotę zaczęto nazywać Klasztorem św. Gabriela.


Cesarski mecenat i rzadkie mozaiki bizantyjskie


Większość budowli, które można dziś zobaczyć, pochodzi z VI wieku, gdy klasztor cieszył się wsparciem cesarza bizantyjskiego Anastazjusza I. Główny kościół, ukończony w 512 roku i często nazywany kościołem Anastazjusza, jest według UNESCO największą świątynią tego typu w regionie i ma piękną posadzkę z kamiennej intarsji.


Jego największy skarb znajduje się w prezbiterium: mozaiki ścienne z VI wieku wykonane przez rzemieślników z Antiochii, z motywami winorośli i greckim napisem, ale bez postaci ludzkich. Razem z mozaikami klasztoru św. Katarzyny na Synaju uważa się je za jedyne zachowane bizantyjskie mozaiki z VI wieku na wschód od Konstantynopola.


Nieopodal wznosi się Kopuła Teodory, budowla kopułowa z początku VI wieku o wysokości około 17 metrów, tradycyjnie łączona z bizantyjską cesarzową Teodorą i prawdopodobnie używana jako baptysterium.


Szesnaście wieków przetrwania


Długa historia Mor Gabriel nie była spokojna. Klasztor został spalony przez Persów w 580 roku, kilkakrotnie łupiony i niszczony w średniowieczu, a w 1394 roku oblegany przez Timura (Tamerlana). Za każdym razem wspólnota wracała i odbudowywała go.


XX wiek przyniósł nowe cierpienia. W 1915 roku, podczas masakr chrześcijan w regionie, mnisi zostali zabici, a klasztor zajęty, zanim w 1919 roku zwrócono go Syryjskiemu Kościołowi Prawosławnemu. W latach 60. przeprowadzono gruntowną renowację i otwarto seminarium, aby kształcić nowe pokolenie duchownych.


Żywy klasztor


Mor Gabriel nie jest muzeum. To siedziba syryjskoprawosławnego metropolity Tur Abdin i dom niewielkiej wspólnoty mnichów i mniszek, a także młodych ludzi, którzy przyjeżdżają tu uczyć się języka syryjskiego i liturgii. Dla chrześcijan syryjskich z Tur Abdin oraz dla licznej diaspory w Europie i na świecie jest symbolem wiary i ciągłości.


Od 2008 roku klasztor jest również w centrum długich sporów prawnych o otaczające go ziemie, uważnie śledzonych przez społeczność międzynarodową. Po latach procesów część ziem zwrócono fundacji klasztoru.

Na drodze do Światowego Dziedzictwa. W 2021 roku Turcja wpisała „Późnoantyczne i średniowieczne kościoły i klasztory Midyatu i okolic (Tur Abdin)” na listę informacyjną światowego dziedzictwa UNESCO. Mor Gabriel jest jednym z kluczowych obiektów, obok Deyrulzafaran, Mor Jakuba w Salah i kościołów w Hah.

Kamienne mury i dziedziniec klasztoru Mor Gabriel koło Midyatu

Praktyczne wskazówki dla zwiedzających Mor Gabriel


  • Godziny otwarcia. Zwiedzający są zwykle mile widziani rano i po południu, z przerwą w południe, a bramy zamykane są późnym popołudniem. Przed wizytą sprawdź aktualne godziny na miejscu.

  • Odpowiedni strój. To czynny klasztor: zakryj ramiona i kolana, mów ściszonym głosem i stosuj się do wskazówek mnichów.

  • Zdjęcia. Zapytaj o zgodę przed fotografowaniem wnętrza kościoła i mieszkańców klasztoru.

  • Zaplanuj cały dzień. Zobacz Mor Gabriel razem ze starym miastem w Midyacie, klasztorem Mor Jakuba w Salah, kościołami w Hah i klasztorem Deyrulzafaran koło Mardinu – to świetny plan na cały dzień w Tur Abdin.



Odkryj Tur Abdin z ORIENTO

Mor Gabriel to jeden z najważniejszych punktów naszych podróży po tureckiej Mezopotamii, w których łączymy kamienne, miodowej barwy miasto Mardin, syryjskie klasztory Tur Abdin i starożytne zabytki Górnej Mezopotamii. Odkryj go podczas naszej 7-dniowej wycieczki po tureckiej Mezopotamii. Skontaktuj się z ORIENTO, aby zaplanować wyjazd grupowy lub indywidualny do tego niezwykłego zakątka świata.


Zobacz: turecka Mezopotamia z ORIENTO


Komentarze


bottom of page